S
Recension
Italicized
portions show variations from the N recension’s text. Adhyāya
I 1.1
oṃ devā ha vai svargaṃ lokam agamaṃs
te devā rudram apṛcchan ko bhavān iti | 1.2 so
‘bravīd aham ekaḥ prathamam āsaṃ vartāmi
ca bhaviṣyāmi ca nānyaḥ kaścin matto vyatirikta
iti |
1.4 so
‘haṃ nityānityo brahmāhaṃ brahmāhaṃ
prāñcaḥ pratyañco ‘haṃ dakṣiṇāñca udañco ‘ham (a) adhaś cordhvaṃ ca (b) diśaś ca vidiśaś cāhaṃ
pumān apumān striyaś cāhaṃ sāvitry ahaṃ gāyatry
ahaṃ triṣṭub jagaty anuṣṭup cāhaṃ
chando ‘haṃ (c) gārhapatyo ‘haṃ
dakṣiṇāgnir āhavanīyo ‘haṃ (d) satyo ‘haṃ (e) gaur ahaṃ gaury ahaṃ (f) jyeṣṭho ‘haṃ śreṣṭho
‘haṃ variṣṭho ‘ham āpo ‘haṃ tejo ‘ham (g) ṛgyajuḥsāmātharvāṅgiraso
‘ham (h) akṣaram ahaṃ
kṣaram ahaṃ (i) guhyo ‘ham araṇyo ‘haṃ (j) puṣkaram ahaṃ pavitram
aham (k) agraṃ ca
madhyaṃ ca bahiś ca (l) purastād (daśasu
dikṣv avasthitam anavasthitaṃ ca S2-4,7-8, T2) jyotir ity
aham ekaḥ sarve ca mām eva (ca S2,8; T2) | 1.5 māṃ
yo veda sa sarvān devān veda gāṃ gobhir brāhmaṇān
brāhmaṇyena havīṃṣi haviṣāyur
āyuṣā satyaṃ satyena dharmaṃ dharmeṇa
tarpayāmi svena tejasā | 1.6
tato devā rudraṃ nāpaśyaṃs te devā
rudraṃ dhyāyanti tato devā ūrdhvabāhavaḥ
stunvanti Adhyāya 2 See
Appendix. Adhyāya 3 3.1 brahmaikaṃ
tvaṃ dvitridhordhvam adhaś ca tvaṃ śāntiś
ca tvaṃ puṣṭiś ca tvaṃ [tuṣṭiś
ca tvaṃ S1-5,8; T] hutam ahutaṃ viśvam aviśvaṃ
dattam adattaṃ kṛtam akṛtaṃ param aparaṃ
parāyaṇaṃ ceti | 3.2
apāma somam amṛtā abhūmāganma jyotir avidāma
devān | kiṃ nūnam
asmān kṛṇavad arātiḥ
kim u dhūrtir amṛta martyasya ||
3.3 sarvajagaddhitaṃ
vā etad akṣaraṃ prājāpatyaṃ sūkṣmaṃ
saumyaṃ puruṣam agrāhyam agrāhyeṇa vāyuṃ
vāyavyena somaṃ saumyena grasati svena tejasā
tasmā (tasmād S7) upasaṃhartre mahāgrāsāya
vai namo namaḥ | 3.4
hṛdisthā devatāḥ sarvā
hṛdi prāṇāḥ[1]
pratiṣṭhitāḥ | hṛdi
tvam asi yo nityaṃ tisro
mātrāḥ paras tu saḥ || 3.5
tasyottarataḥ śiro dakṣiṇataḥ pādo
ya uttarataḥ sa oṃkāro ya oṃkāraḥ sa
praṇavo yaḥ praṇavaḥ sa sarvavyāpī
yaḥ sarvavyāpī so ‘nanto yo ‘nantas tat tāraṃ
yat tāraṃ tat sūkṣmaṃ yat sūkṣmaṃ
tac chuklaṃ yac chuklaṃ tad vaidyutaṃ yad
vaidyutaṃ tat paraṃ brahmeti | sa ekaḥ sa eko
rudraḥ sa īśānaḥ sa bhagavān sa
maheśvaraḥ sa mahādevaḥ | Adhyāya 4 4.1 atha
kasmād ucyata oṃkāro yasmād uccāryamāṇa
eva sarvaṃ śarīram ūrdhvam unnāmayati
tasmād ucyata oṃkāraḥ | 4.2 atha
kasmād ucyate praṇavo yasmād uccāryamāṇa
eva ṛco yajūṃṣi sāmāny atharvāṅgirasaś
ca yajñe brahma brāhmaṇebhyaḥ praṇāmayati
tasmād ucyate praṇavaḥ | 4.3
atha kasmād ucyate sarvavyāpī yasmād uccāryamāṇa
eva sarvāl lokān vyāpnoti sneho yathā
palalapiṇḍaṃ śāntamūlam otaprotam
anuprāpya vyatiśiṣṭas tasmād
ucyate sarvavyāpī | 4.4
atha kasmād ucyate ‘nanto yasmād uccāryamāṇa
evādyantaṃ nopalabhyate tiryag ūrdhvam adhastāt
tasmād ucyate ‘nantaḥ | 4.5 atha
kasmād ucyate tāraṃ yasmād uccāryamāṇa
eva garbhajanmajarāmaraṇasaṃsāra- 4.6 atha
kasmād ucyate sūkṣmaṃ yasmād uccāryamāṇa
eva sūkṣmo bhūtvā paraśarīrāṇy
evādhitiṣṭhati tasmād ucyate sūkṣmam
| 4.7 atha
kasmād ucyate śuklaṃ yasmād uccāryamāṇa
eva klandate klāmayate tasmād ucyate śuklam | 4.8 atha
kasmād ucyate vaidyutaṃ yasmād uccāryamāṇa
evātimahati tamasi sarvaṃ śarīraṃ
vidyotayati tasmād ucyate vaidyutam | 4.9 atha
kasmād ucyate paraṃ brahma yasmād uccāryamāṇa
eva bṛhati bṛṃhayati tasmād ucyate
paraṃ brahma | 4.10 atha
kasmād ucyata eko yaḥ sarvāl lokān
udgṛhṇāty ajasraṃ sṛjati
visṛjati vāsayati tasmād ucyata ekaḥ | s4.11
atha kasmād ucyata eko rudraḥ | eko rudro na
dvitīyāya tasthur ya imaṃ
lokaṃ [imān lokān S7] īśata īśanīyuḥ
(jananīyuḥ S1-3,5-7, T1-2) | pratyaṅ
janās tiṣṭhati saṃcukocāntakāle [S7; saṃyugasyāṃtakāle
S1-6, T1-2] saṃhṛtya
viśvā bhuvanāni goptā || tasmād ucyata eko rudraḥ | 4.12
atha kasmād ucyata īśāno yaḥ sarvāl
lokān īśata īśanībhir jananībhiḥ
[om. S7] paramaśaktibhiḥ [śaktibhiḥ
S2; om. S7] abhi tvā
śūra nonumo ‘dugdhā
iva dhenavaḥ | īśānam
asya jagataḥ suvardṛśam
īśānam indra tasthuṣaḥ || tasmād ucyata īśānaḥ | s4.13a
atha kasmād ucyate bhagavān yaḥ sarvān bhāvān
īkṣaty ātmajñānaṃ nirīkṣayati
yogaṃ gamayati tasmād ucyate bhagavān | s4.13b
atha kasmād ucyate maheśvaro yaḥ sarvāl
lokān saṃbhakṣaḥ saṃbhakṣayaty
ajasraṃ sṛjati visṛjati vāsayati tasmād
ucyate maheśvaraḥ | s4.13c
atha kasmād ucyate mahādevo yaḥ sarvān
bhāvān parityajyātmajñānayogaiśvarye mahati mahīyate
tasmād ucyate mahādevaḥ | tad etad rudracaritam | Adhyāya 5 5.1
eṣo hi devaḥ pradiśo ‘nu sarvāḥ
pūrvo hi jātaḥ sa u garbhe antaḥ | sa eva jātaḥ
sa janiṣyamāṇaḥ
pratyaṅ janās tiṣṭhati viśvatomukhaḥ
[sarvato- S6] || s5.1a
viśvataścakṣur uta viśvatomukho viśvatobāhur
uta viśvataspāt | saṃ bāhubhyāṃ
dhamati saṃ patatrair dyāvābhūmī
janayan deva ekaḥ || n5.1a
See s4.11. n5.1b See
5.4. n5.1c-h
om. 5.2
tad etad upāsitavyaṃ †vāg vadanti tadaṃtu
grahaṇam† | ayaṃ panthā vitata uttareṇa
yena devā yena rṣayo yena pitaraḥ prāpnuvanti
param aparaṃ parāyaṇaṃ ceti | 5.3
vālāgramātraṃ hṛdayasya madhye
viśvaṃ
devaṃ jātavedaṃ vareṇyam | tam ātmasthaṃ
ye ‘nu paśyanti dhīrās teṣāṃ
śāntiḥ śāśvatī netareṣām
|| 5.4
yo yoniṃ-yonim adhitiṣṭhaty eko
yenedaṃ
pañcavidhaṃ ca sarvam | tam
īśānaṃ puruṣaṃ devam īḍyaṃ
ni(di)dhyāyāt
tāraṃ
śāntim atyantam eti || 5.5
prāṇeṣv antar manaso liṅgam āhur yasmin krodho
yā ca tṛṣṇā kṣamā ca
| tṛṣṇāṃ
chittvā hetujālasya mūlaṃ buddhyā
saṃci(n)tya sthāpayitvā tu rudre || rudra
ekatvam āhuḥ | 5.6
rudraṃ śāśvataṃ vai purāṇam
iṣam ūrjaṃ tapasā niyacchata | vratam
etat pāśupatam | 5.7
agnir iti bhasma vāyur iti bhasma jalam iti bhasma sthalam iti
bhasma vyometi bhasma sarvaṃ ha vā idaṃ bhasma | mana etāni
cakṣūṃṣi bhasmāny agnir ityādinā
bhasma gṛhītvā vimṛjyāṅgāni
saṃspṛśet tasmād vratam etat pāśupataṃ
paśupāśavimokṣāya | Adhyāya 6 (7 in N): Phalaśruti 6.1
yo ‘tharvaśira(sa)ṃ brāhmaṇo ‘dhīte
so ‘gnipūto bhavati sa vāyupūto bhavati sa ādityapūto bhavati
sa somapūto bhavati sa satyapūto bhavati sa sarvapūto bhavati (a) sa sarveṣu tīrtheṣu
snāto bhavati (b) sa sarveṣu vedeṣv
adhīto bhavati sarvavedavratacaryāsu carito
bhavati (c) sa sarvair devair jñāto
bhavati sa sarvayajñakratubhir
iṣṭavān
bhavati (a) tenetihāsapurāṇānāṃ
rudrāṇāṃ śatasahasrāṇi japtāni
bhavanti (b) gāyatryāḥ śatasahasraṃ
japtaṃ bhavati (c) praṇavānām
ayutaṃ japtaṃ bhavati rūpe rūpe daśa pūrvān
punāti daśottarān
ā cakṣuṣaḥ paṅktiṃ punātīty
āha bhagavān atharvaṇaśiro atharvaśiraḥ
| 6.2
sakṛj japtvā śuciḥ pūtaḥ
karmaṇyo bhavati dvitīyaṃ japtvā gāṇāpatyam
avāpnoti tṛtīyaṃ japtvā
devam evānupraviśatīty oṃ satyam | Adhyāya 7 (6 in N) 7.1
yo rudro agnau yo apsv antar
ya oṣadhīr vīrudha āviveśa | ya imā
viśvā bhuvanāni cākḷpe
tasmai rudrāya namo astv adya || n7.1a-b
om. 7.2
mūrdhānam asya saṃśīryo ‘tharvā
hṛdayaṃ ca yat | mastiṣkād
ūrdhvaṃ prerayan [prerayat S3,6]
pavamāno ‘tha śīrṣṇaḥ || 7.3
tad vā atharvaṇaḥ śiro
devakośaḥ samubjitaḥ [samujjitaḥ/samutthitaḥ]
| tat prāṇo
abhi rakṣatu
śriyam annam atho manaḥ || s7.3a
śriyam annam atho mano vidyām annam atho mano vidyām annam atho mano mokṣam
annam atho mano mokṣam annam atho manaḥ | n7.3a-c
om.
|
N
Recension
Italicized portions are absent from or
different in the S recension’s text. Adhyāya
1 1.1
oṃ devā ha vai svargaṃ lokam āyaṃs
te devā [om. N1-5] rudram apṛcchan ko bhavān iti |
[AL 1] 1.2 so
‘bravīd aham ekaḥ prathamam āsīd vartāmi
ca bhaviṣyāmi ca nānyaḥ kaścin matto vyatirikta
iti |
1.4 so
‘haṃ nityānityo brahmābrahmāhaṃ prāñcaḥ
pratyañco ‘haṃ dakṣiṇāñca udañco ‘ham (a) adhaś cordhvaś ca (b) diśaś ca pradiśaś cāhaṃ
pumān apumān striyaś cāhaṃ sāvitry ahaṃ gāyatry
ahaṃ triṣṭub jagaty anuṣṭup cāhaṃ
chando ‘haṃ (d) satyo ‘haṃ (c) gārhapatyo dakṣiṇāgnir
āhavanīyo ‘haṃ (e) gaur ahaṃ gaury ahaṃ (g) ṛg ahaṃ yajur
ahaṃ sāmāham atharvāṅgiraso ‘ham (f) jyeṣṭho ‘haṃ
śreṣṭho ‘haṃ variṣṭho ‘ham āpo
‘haṃ tejo ‘ham (i) guhyo ‘ham araṇyo
‘haṃ (h) akṣaram ahaṃ
kṣaram ahaṃ (j) puṣkaram ahaṃ pavitram
aham (k) ugraṃ ca bahiś [baliś
N2,4-6] ca (l) purastāj jyotir ity aham
ekaḥ sarvebhyo mām eva sa sarve samā | 1.5 yo
māṃ veda sa devān veda sarvāṃś ca
vedān sāṅgān api brahma brāhmaṇaiś ca
gāṃ gobhir brāhmaṇān brahmaṇyena havir
haviṣāyur āyuṣā satyena satyaṃ
dharmeṇa dharmaṃ tarpayāmi svena tejasā | 1.6
tato ha vai te devā rudram apṛcchaṃs [te
devā rudram apaśyaṃs][1]
te devā rudram adhyāyaṃs te devā ūrdhvabāhavo
rudraṃ[2]stunvanti
| Adhyāya 2
See Appendix. Adhyāya 3 3.1 brahmaikas
tvaṃ dvidhā tridhā baddhas [buddhis N2,3,6]
tvaṃ śāntis tvaṃ puṣṭis tvaṃ (tuṣṭis
tvaṃ N5) hutam ahutaṃ dattam adattaṃ sarvam
asarvaṃ viśvam aviśvaṃ kṛtam
akṛtaṃ param aparaṃ parāyaṇaṃ ca
(tvam N1-3,6) | [AL 40] 3.2
apāma somam amṛtā abhūmāganma jyotir avidāma
devān | kiṃ nūnam
asmān kṛṇavad arātiḥ
kim u dhūrtir amṛta martyasya || [AL 41] 3.3 somasūryaḥ
purastāt sūkṣmaḥ puruṣaḥ sarvaṃ
jagaddhitaṃ vā etad akṣaraṃ prājāpatyaṃ
saumyaṃ sūkṣmaṃ puruṣam grāhyam
agrāhyeṇa bhāvaṃ bhāvena saumyaṃ
saumyena sūkṣmaṃ sūkṣmeṇa vāyavyaṃ
vāyavyena grasati tasmai mahāgrāsāya vai namo
namaḥ | 3.4
hṛdisthā devatāḥ sarvā
hṛdi prāṇāḥ pratiṣṭhitāḥ
| hṛdi
tvam asi yo nityaṃ tisro
mātrāḥ paras tu saḥ || 3.5
tasyottarataḥ śiro dakṣiṇataḥ pādau
ya uttarataḥ sa oṃkāro ya oṃkāraḥ sa
praṇavo yaḥ praṇavaḥ sa sarvavyāpī
yaḥ sarvavyāpī so ‘nanto yo ‘nantas tat tāraṃ
yat tāraṃ tac chuklaṃ yac chuklaṃ tat sūkṣmaṃ
yat sūkṣmaṃ tad vaidyutaṃ yad vaidyutaṃ
tat paraṃ brahma yat paraṃ brahma sa ekaḥ ya
ekaḥ sa rudraḥ yo rudraḥ sa
īśānaḥ ya īśānaḥ sa
bhagavān maheśvaraḥ | Adhyāya 4 4.1 atha
kasmād ucyata oṃkāro yasmād uccāryamāṇa
eva prāṇān [N1-2; prāṇād N4-5]
ūrdhvam utkrāmayati tasmād ucyata oṃkāraḥ
| 4.2 atha
kasmād ucyate praṇavo yasmād uccāryamāṇa
eva ṛgyajuḥsāmātharvāṅgiraso
brahma brāhmaṇebhyaḥ praṇāmayati nāmayati
[om. N2] (ca N1,3) tasmād ucyate
praṇavaḥ | 4.3
atha kasmād ucyate sarvavyāpī yasmād uccāryamāṇa
eva yathā snehena palalapiṇḍaṃ śāntarūpam
otaṃ protam anuprāpto vyatiṣaktaś ca
tasmād ucyate sarvavyāpī | 4.4 atha
kasmād ucyate ‘nanto yasmād uccāryamāṇa eva tiryag
ūrdhvam adhastāc cāsyānto nopalabhyate tasmād
ucyate ‘nantaḥ | [AL 48] 4.5 atha
kasmād ucyate tāraṃ yasmād uccāryamāṇa
eva garbhajanmavyādhijarāmaraṇasaṃsāra- 4.7 atha
kasmād ucyate śuklaṃ yasmād uccāryamāṇa
eva klandate klāmayate tasmād ucyate śuklam | 4.6 atha
kasmād ucyate sūkṣmaṃ yasmād uccāryamāṇa
eva sūkṣmo bhūtvā śarīrāṇy
adhitiṣṭhati sarvāṇi cāṅgāny
abhimṛśati [abhispṛśati N5-6] tasmād
ucyate sūkṣmam | 4.8 atha
kasmād ucyate vaidyutaṃ yasmād uccāryamāṇa
evāvyakte mahati tamasi sarvaṃ śarīraṃ
dyotayati tasmād ucyate vaidyutam | 4.9
atha kasmād ucyate paraṃ brahma yasmād uccāryamāṇa
eva param aparaṃ parāyaṇaṃ ca bṛhad
bṛhatyā bṛṃhayati tasmād ucyate
paraṃ brahma | 4.10 atha
kasmād ucyata eko yaḥ sarvān prāṇān
saṃbhakṣya saṃbhakṣaṇenājaḥ
saṃsṛjati visṛjati ca tīrtham eke
vrajanti tīrtham eke dakṣiṇāḥ pratyañca udañcaḥ
prāñco ‘bhivrajanty eke teṣāṃ sarveṣām
iha saṃgatiḥ sākaṃ sa eko bhūtaś carati
prajānaṃs tasmād ucyata ekaḥ | n4.11 atha
kasmād ucyate rudro yasmād ṛṣibhir nānyair
bhaktair drutam asya rūpam upalabhyate tasmād ucyate rudro |
4.12
atha kasmād ucyata īśāno yaḥ sarvāl
lokān īśata īśanībhir jananībhiḥ
śaktibhiḥ [AL 56] abhi tvā
śūra nonumo ‘dugdhā
iva dhenavaḥ | īśānam
asya jagataḥ suvardṛśam
īśānam indra tasthuṣaḥ || tasmād ucyata īśānaḥ | n4.13
atha kasmād ucyate bhagavān maheśvaro yasmād
bhaktā jñānena bhajaty anugṛhṇāti ca vācaṃ
sṛjati visṛjati ca yaḥ sarvān bhāvān
parityajyātmajñānena yogaiśvarye mahati mahīyate tasmād
ucyate bhagavān maheśvaras tad etad rudracaritam | Adhyāya 5 5.1
eko [eṣo N3] ha [hi N1] devaḥ pradiśo
‘nu sarvāḥ pūrvo
ha [hi N6] jātaḥ sa u garbhe antaḥ | sa eva jātaḥ
sa janiṣyamāṇaḥ
pratyaṅ janās tiṣṭhati sarvatomukhaḥ
|| s5.1a
om. n5.1a
eko rudro na dvitīyāya tasthau ya imāṃl
lokān īśata īśanībhiḥ | pratyaṅ
janās tiṣṭhati saṃcukocāntakāle saṃsṛjya
viśvā bhuvanāni goptā ||
(At s4.11 in S recension.) n5.1b
yo
yoniṃ-yonim adhitiṣṭhaty eko
yenedaṃ
saṃ ca vi carati [sarvaṃ viracati N4-5] sarvam | tam
īśānaṃ varadaṃ devam īḍyaṃ
nicāyyemāṃ
śāntim atyantam eti || (At
5.4 in S recension.) n5.1c
kṣamāṃ hitvā hetujālasya
mūlaṃ buddhyā saṃcitaṃ
sthāpayitvā tu rudre | rudram
ekatvam āhuḥ | (rudro hi
N3,6) śāśvataṃ vai purāṇam iṣam
ūrjena | n5.1d
†paśavo
‘nu nāmayantaṃ mṛtyupāśān† | tad etenātmann
etenārdhacaturthamātreṇa śāntiṃ
saṃsṛjati (paśu-
N4-5) pāśavimokṣaṇam | n5.1e
yā sā prathamā mātrā brahmadevatyā
raktā varṇena yas tāṃ dhyāyate nityaṃ sa
gacched brāhmyaṃ padam | n5.1f
yā sā dvitīyā mātrā
viṣṇudevatyā kṛṣṇā varṇena
yas tāṃ dhyāyate nityaṃ sa gacched
vaiṣṇavaṃ padam | n5.1g yā sā tṛtīyā mātreśānadevatyā
kapilā varṇena yas tāṃ dhyāyate nityaṃ sa
gacched aiśānaṃ padam | n5.1h yā sārdhacaturthī mātrā
sarvadevatyā vyaktībhūtā khaṃ vicarati śuddhasphaṭikasaṃnibhā
varṇena yas tāṃ dhyāyate nityaṃ sa gacchet
padam anāmakaṃ [padmanāmakam N1,3] | 5.2
tad etad upāsīta munayo †vāg vadanti na
tasya grahaṇam† | ayaṃ panthā vihita
uttareṇa yena devā yanti yena pitaraḥ yena
rṣayo param aparaṃ parāyaṇaṃ ceti | 5.3
vālāgramātraṃ hṛdayasya madhye
viśvaṃ
devaṃ jātarūpaṃ vareṇyam | tam ātmasthaṃ
ye ‘nu paśyanti dhīrās teṣāṃ
śāntiḥ bhavati netareṣām || 5.4
(At n5.1b above in N recension.) 5.5
yasmin krodhaṃ
yā(ṃ N4,6) ca tṛṣṇāṃ
kṣamāṃ ca | tṛṣṇāṃ
chittvā hetujālasya mūlaṃ buddhyā
saṃcitaṃ sthāpayitvā tu rudre || rudram
ekatvam āhuḥ | 5.6
rudro hi śāśvatena vai purāṇeneṣam
ūrjena tapasā niyantā | 5.7
agnir iti bhasma vāyur iti bhasma jalam iti bhasma sthalam iti
bhasma vyometi bhasma sarvaṃ ha vā idaṃ bhasma | mana etāni
cakṣūṃṣi yasmād vratam idaṃ pāśupataṃ
yad bhasmanāṅgāni saṃspṛśet tasmād
brahma tad etat pāśupataṃ paśupāśavimokṣāya
[-kṣaṇāya N1,3,4,6] |
Inserts Adhyāya 7 here. Adhyāya 6 (7 in N): Phalaśruti 6.1
ya idam atharvaśīrṣaṃ brāhmaṇo
‘dhīte ‘śrotriyaḥ śrotriyo bhavaty
anupanīta upanīto bhavati so ‘gnipūto bhavati sa vāyupūto bhavati sa sūryapūto bhavati sa somapūto bhavati (a) sarvais tīrthaisnāto bhavati (c) sarvair devair jñāto bhavati (b) sarvair vedaiḥ paṭhito
bhavati sarvair yajñaiḥ
kratubhir iṣṭaṃ bhavati
(b) gāyatryāḥ ṣaṣṭisahasrāṇi
japtāni bhavanti (a) itihāsapurāṇānāṃ
rudrāṇāṃ daśasahasrāṇi japtāni
bhavanti (c) praṇavānām ayutaṃ
japtaṃ bhavati ā cakṣuṣaḥ
paṅktiṃ punāty ā saptamāt puruṣayugāt
punātīty āha bhagavān atharvaśiraḥ | 6.2
sakṛj japtvaiva śuciḥ pūtaḥ
karmaṇyo bhavati dvitīyaṃ japtvā gaṇādhipatyam
avāpnoti tṛtīyaṃ japtvaivam
evānupraviśaty [evānupaśyaty N2,5 / -paśaty
N4/ -viśaty N3] oṃ so satyam | Adhyāya 7 (6 in N) 7.1
yo agnau rudro yo apsv antar
ya oṣadhīr vīrudha āviveśa | ya imā
viśvā bhuvanāni cākḷpe
tasmai rudrāya namo astv agnaye || n7.1a
yo rudro agnau yo rudra
oṣadhīr vīrudha āviveśa | yo rudra imā
viśvā bhuvanāni cākḷpe
tasmai rudrāya vai namo namaḥ || n7.1b
yo rudro apsu yo rudra oṣadhīṣu yo vanaspatīṣu yena
rudreṇa jagad ūrdhvaṃ dhāritaṃ pṛthivī
| dvidhā
tridhā dhartā dhāritā nāgā ye
‘ntarikṣe tasmai rudrāya
vai namo namaḥ || 7.2
mūrdhānam asya saṃsīvyātharvā
hṛdayaṃ ca yat | mastiṣkād
ūrdhvaḥ prerayat pavamāno
‘dhi śīrṣataḥ || 7.3
tad vā atharvaṇaḥ śiro
devakośaḥ samubjitaḥ | tat prāṇo
abhi rakṣati
śiro annam atho manaḥ || n7.3a nava
divo devajanena guptā navāntarikṣāṇi
nava bhūma imāḥ | yasminn
idaṃ sarvam otaprotaṃ
yasmād
anyaṃ na paraṃ kiṃcanāsti || n7.3b
na tasmāt pūrvaṃ na paraṃ tad asti na bhūtaṃ
nota bhavyaṃ yad āsīt | sahasrapād
ekamūrdhā vyāptaṃ sa evedam
ā varīvartti bhūtaṃ || n7.3c
akṣarāt
saṃjāyate kālaḥ kālād vyāpaka ucyate
| vyāpako hi bhagavān rudro bhogāyamāno yadā
śete rudras tadā saṃhāryate prajāḥ |
ucchvasite tamo bhavati tamasa āpo apsv aṅgulyā mathite
mathitaṃ śiśire śiśiraṃ mathyamānaṃ
pheno bhavati | phenād aṇḍaṃ bhavaty
aṇḍād brahmā bhavati brahmaṇo vāyur vāyor
oṃkāra oṃkārāt sāvitrī sāvitryā
gāyatrī gāyatryā lokā bhavanti | arcayanti
tapaḥ satyaṃ madhu kṣaranti yad dhruvaṃ | etad dhi
paramaṃ tapa po jyótī ráso ‘mtaṃ bráhma
bhr bhúvaḥ svàr oṃ náma iti | [1]
apaśyaṃs comes first in N1, N6; te devā
rudram apaśyaṃs is absent in N2, N4, N5; deleted in N3. [2]
S7 reads has rudraṃ here too.
|
M
Recension
Italicized portions show variations from the N
recension’s text. Adhyāya
1 1.1
oṃ devā ha vai svargaṃ lokam āyaṃs te
devā rudram apṛcchan ko bhavān iti | 1.2 so
‘bravīd aham ekaḥ prathamam āsīd vartāmi ca
bhaviṣyāmi ca nānyaḥ kaścin matto vyatirikta
iti | .3
so ‘nantarāntaraṃ prāviśet
tadauṣadhiṃ prāviśet | 1.4 so
‘haṃ nityānityo brahmāhaṃ brahmāhaṃ prāñcaḥ
pratyañcāhaṃ (c) dakṣiṇāgnir gārhapatyaś
cāhavanīyo ‘haṃ (i) guhyo ‘ham araṇyo
‘haṃ (f) jyeṣṭho ‘haṃ
śreṣṭho ‘haṃ variṣṭho ‘ham (g) ṛg ahaṃ yajur
ahaṃ sāmāham (h) akṣaram ahaṃ (j) puṣkaram aham (k) agriyaṃ ca (a) adhaś cordhvaṃ ca (l) purastāj jyotir ity aham
ekaḥ sarve ca mām | evaṃ māṃ 1.5 yo māṃ
vetti sa vedān vetti sāṅgān iti brahmaṇyā
brāhmaṇyo ‘haṃ haviṣyaṃ
haviṣyeṇa satyaṃ satyena dharmaṃ
dharmeṇa tarpayāmi yat svena tejasā | 1.6 ato
devā ūrdhvabāhavo rudraṃ stunvanti | Adhyāya 2 See Appendix. Adhyāya 3 3.1 |